Sessiz Ateroskleroz: Damar Sertliği 20’li Yaşlarda Başlayabilir mi?

REACT Çalışması: Toplumun %57,1'inde Belirti Vermeyen Damar Sertliği Saptandı

Kalp ve damar hastalıkları, klinik semptomlar vermeden onlarca yıl önce damar duvarında birikmeye başlar. 29 Ağustos 2026’da New England Journal of Medicine (NEJM)'da yayımlanan **REACT çalışması**, bilinen kardiyovasküler hastalığı olmayan 16.808 yetişkin üzerinde yapılan incelemeyle aterosklerozun genç yetişkinlerde bile sessizce ilerlediğini kanıtladı.

REACT Çalışmasının Öne Çıkan 5 Temel Bulgusu

1. Damar Sertliği Sanıldığından Çok Daha Erken Başlıyor

18-29 yaş grubundaki bireylerde bile görüntüleme yöntemleriyle aterosklerotik plak tespit edildi. Oranlar kısa vadeli kriz anlamına gelmese de hastalığın biyolojik temelinin gençlikte atıldığını gösteriyor:

**18-29 Yaş Erkekler:** %8,7 oranında sessiz plak saptandı.
**18-29 Yaş Kadınlar:** %6,7 oranında sessiz plak saptandı.

2. Cinsiyet Farkı: Erkeklerde Erken Başlangıç, Kadınlarda Orta Yaş İvmesi

Ateroskleroz iki cinsiyette farklı bir seyir izler. Erkeklerde genç yaşlardan itibaren erken plak birikimi gözlenirken, kadınlarda risk özellikle orta yaş ve menopoz dönemiyle birlikte hız kazanarak erkeklerin seviyesine yaklaşır.

3. Yaş İlerledikçe Sadece Plak Sayısı Değil, Plak Yükü de Artıyor

Genç yaşlarda plaklar genellikle tek bir damar bölgesiyle (örneğin uyluk veya boyun damarları) sınırlıyken, yaş ilerledikçe plak hacmi büyümekte ve birden fazla damar yatağını eş zamanlı etkilemektedir.

Gençlikten İleri Yaşa Damar Sertliği Dağılımı

Klinik Özellik	Genç Yaş (18-29 Yaş)	İleri Yaş (60-70 Yaş)
Plak Yerleşimi	Çoğunlukla periferik (Karotis ve Femoral)	Çoklu damar yatağı (Yaygın ve sistemik)
İzole Koroner Tutulum	Nadir (Erkek %9,3 / Kadın %5,0'ı geçmiyor)	Yüksek koroner kalsiyum ve plak yükü
Geleneksel Risk Skorları	Genellikle "Düşük Risk" çıkar (Yanıltıcı olabilir)	Yüksek risk ile subklinik plak uyumlu

4. Kalp Damarları Tek Başına Hastalanmıyor

Araştırmada karotis (boyun) ve femoral (bacak) damarların, özellikle erken safhalarda aterosklerozun en sık saptandığı bölgeler olduğu görüldü. Sadece kalp damarlarına odaklanmak, damar sistemindeki genel plak yükünü gözden kaçırmanıza neden olabilir.

5. Risk Skoru "Düşük" Olsa Bile Plak Olabilir

Klasik 10 yıllık risk hesaplayıcıları yaştan doğrudan etkilendiği için genç bir bireyi "düşük riskli" gösterebilir. Ancak "düşük risk" ile "damarda plak yok" kavramları aynı şey değildir. Görüntüleme yöntemleri (3D Ultrasonografi ve Koroner BT Anjiyo), subklinik evreyi belirlemede daha kesindir.

Erken Tedbir Hayat Kurtarır

Bu çalışma her gencin tomografi veya ultrason çektirmesi gerektiği anlamına gelmez. Ancak kalp sağlığını koruma çabalarının 50'li yaşlara bırakılmaması gerektiğini kanıtlar. Yüksek LDL kolesterol, sigara kullanımı, insülin direnci ve hipertansiyon gibi faktörlerin 20'li yaşlardan itibaren kontrol altında tutulması, sürecin durdurulması için eldeki en güçlü silahtır.

Kaynak

Bundgaard H, García-Lunar I, Kofoed KF, et al.; REACT Investigators. Prevalence of Silent Atherosclerosis across Adult Life. New England Journal of Medicine. 29 August 2026. DOI: 10.1056/NEJMoa2609059.